Tunnelveiligheidsingenieurs Heidi Cuypers en Joachim Peerlinck leggen uit hoe moderne tunnels vandaag veilig gehouden worden.

Welke technieken zitten er standaard in een tunnel? Joachim: “Een tunnel is één geïntegreerd systeem van meerdere complexe technieken. Met de Vlaamse Tunnelrichtlijn hebben we drie standaarduitrustingen ontwikkeld, naargelang het risicoprofiel van de tunnel. Daarmee zoeken we een correcte balans tussen kosten en veiligheidswinst. Vooral lengte en verkeersdrukte zijn belangrijke parameters. De Beverentunnel heeft standaarduitrusting a, het hoogste niveau.

Er komt meer bij kijken dan je denkt. Het afsluitsysteem bijvoorbeeld: dat lijkt simpel – gewoon een slagboom. Maar je kan die niet zomaar dichtgooien. Eerst moet de snelheid omlaag via dynamische borden. De slagboom checkt zelf of er nog een voertuig onder staat. En hij moet bediend kunnen worden vanuit het Verkeerscentrum én lokaal door de hulpdiensten.”

Heidi: “Daarnaast heb je camerabewaking, ventilatie voor luchtkwaliteit en rookbeheersing, stilstanddetectie, noodintercoms, omroepinstallaties, branddetectie en blusmiddelen. Ook nooduitgangen en noodverlichting zijn standaard. Al die onderdelen werken nauw samen en zorgen ervoor dat een tunnel slim reageert bij incidenten.”

Zagen jullie het eisenpakket de voorbije tien jaar evolueren? Heidi: “De Europese Tunnelrichtlijn bestaat al sinds 2004, maar die was nogal algemeen. De voorbije jaren hebben we hard gewerkt aan de Vlaamse Tunnelrichtlijn, die algemene topeisen vertaalt naar concrete technische eisen voor Vlaanderen. Tegen eind 2026 willen we alles gepubliceerd hebben.”

Wat als er toch iets misgaat? Joachim: “Brand is het gevaarlijkste scenario. Daarom willen we binnen de minuut detecteren. Dat gebeurt via camera’s én sensoren. Zodra er rook wordt gedetecteerd, komt er in het Verkeerscentrum een alarm binnen. De verkeersleider kan dan de tunnel sluiten en een evacuatie starten. De ventilatie houdt de vluchtroute rookvrij. Er is zelfs een systeem dat het radiosignaal in voertuigen tijdelijk onderbreekt, zodat je de noodboodschappen in de tunnel hoort. Tegelijk wordt de evacuatieverlichting geactiveerd.”

Heidi: “Elk systeem is behoorlijk complex. Neem de ventilatie: in de koker waar de brand woedt, draait die op volle kracht om de rook één kant op te blazen. In de vluchtkoker wordt overdruk gemaakt zodat daar zéker geen rook binnenkomt, zelfs niet bij een open deur. In de andere, rookvrije voertuigkoker wordt een lichte tegenstroom gecreëerd, zodat daar geen rook binnengetrokken wordt. Ondertussen blijven de ventilatiesystemen van de dienstgebouwen gewoon draaien. Het moet allemaal tegelijk en foutloos gebeuren.”

Joachim: “De grote verandering bij moderne tunnels is dat veel processen geautomatiseerd worden. We werken met ‘bedrijfstoestanden’: bij een noodtoestand schakelt de tunnel zélf alles in wat nodig is. Daardoor kunnen verkeersleiders zich focussen op communicatie met de hulpdiensten.”

Hoe weten wegbeheerders hoe ze een veilige tunnel moeten ontwerpen? Joachim: “De Vlaamse Tunnelrichtlijn geeft een stevig kader dat rekening houdt met verschillende risicoprofielen en zorgt voor meer uniformiteit. Maar elk project blijft uniek.”

Heidi: “Daarom blijven we dicht bij de praktijk. We werken nauw samen met ontwerpers, projectingenieurs en mensen op het terrein. Tunnelcoördinatoren, brandweer, verkeersleiders, onderhoudsteams… Hun feedback is onmisbaar. Uiteindelijk draait het er allemaal om goed naar elkaar te blijven luisteren. Bij deze ook onze complimenten aan alle betrokken partijen voor hun inspanningen bij de Beverentunnel om het papier in de praktijk om te zetten!”